Door Niek van der Leer, 20-3-‘10

Ze bestaan eigenlijk niet, maar vrijwel iedereen kent ze. Toch doen de namen Murdoc Niccals, 2D, Noodle en Russel Hobbs zelden een belletje rinkelen. Hiphopleeft vertelt het unieke verhaal van Gorillaz, de band die de scheidslijn tussen werkelijkheid en fictie heeft doen vervagen.

Een kleurrijk gezelschap

Slechts dertien jaar is ze wanneer ze doorbreekt als begenadigd gitarist van één van de meest succesvolle bands van Groot-Brittannië op dit moment. Zonder de twintig te bereiken beschikt ze al over meer levenservaring dan de gemiddelde Abrahams en Eva’s op deze aardbol. Als enige overlevende van een mislukt geheim Japans project, boezemt haar verleden angst, ontzag en medelijden in. In een FedEx-doos bereikt ze zo rond de jaarwisseling Engeland met een Brits vocabulaire dat niet groter is dan het woord ‘noodle’. En bij die naam gaat ze nog altijd door het leven.

Stuart Pot kent een compleet andere jeugd dan Noodle: hij groeit beschermd op in het burgerlijke Hertfordshire, totdat een dramatisch ongeluk roet in het eten gooit. Als negentienjarige is hij aan het werk in de toetsinstrumentenzaak van zijn oom als er een idioot met zijn Vauxhall (Opel) Astra door de muur heen komt denderen om bovenop hem te belanden. De auto veroorzaakt zware beschadiging aan het rechteroog van Stu-Pot, zoals zijn vrienden hem noemen, en hij vervalt in een ziekelijk apathische toestand.

De idioot, die trachtte een aantal synthesizers te jatten, blijkt Murdoc Niccals te zijn: een eenendertigjarige satanist en alcoholist wiens jeugd een hoog traumatisch en gewelddadig karakter kent. Hij wordt direct gearresteerd en veroordeeld tot dertigduizend uur taakstraf en tevens verzorging van Stuart. Zo ontstaat er een vreemd soort relatie tussen de twee schijnbare tegenpolen, waarin Stuart zó onder de indruk raakt van Murdocs extraverte levensstijl dat hij ontzag voor hem krijgt. Een jaar na het ongeluk zitten de twee in een auto met opnieuw Murdoc achter het stuur. Als de snelheidsverslaafde door stunts uit te halen indruk wil maken op een aantal vrouwen vliegt de ongelukkige Stu door de voorruit heen, waarna hij in een coma belandt en ook zijn linkeroog beschadigd raakt. Eenmaal ontwaakt heeft Murdoc Stuart al de bijnaam 2D gegeven, wat staat voor ‘two dents’ oftewel ‘twee deuken’, verwijzend naar zijn beide beschadigde ogen. Een bijnaam die Stuart, met kennelijk een groot gevoel voor zwarte humor, prachtig vindt.

De grootste bindende factor van de vriendschap tussen 2D en Murdoc is de liefde voor muziek. 2D is goed met keyboards en kan uitstekend zingen. Murdoc heeft er op zijn beurt als bassist al een aardige geschiedenis van mislukte bands opzitten. Hij geeft echter niet op en kidnapt een drummer van de muziekschool Big Rick Black’s Music Shack: Russel Hobbs, een welbespraakte maar psychisch hevig verstoorde dikzak. Als kind van de straten van Brooklyn overleeft hij een schietpartij waarbij al zijn vrienden komen te overlijden. Sindsdien heeft hij veel te kampen met bezetenheid. Vooral de geest van zijn beste vriend Del neemt vaak bezit van Russels gedachten en handelingen.

Op zoek naar een gitarist - om de band te completeren - plaatsen ze een advertentie in het blad NME. Een aantal dagen later staat er een FedEx-doos uit Japan voor de deur: het begin van Gorillaz.

Fantasie

Het moge duidelijk zijn: Damon Albarn en Jamie Hewlett zijn niet alleen creatief met de stem respectievelijk de viltstift. De twee hebben hun vier creaties niet alleen voorzien van uiterlijke kenmerken maar ook van intrigerende levensverhalen en dito karakters. Via videoclips, dvd’s en het internet wordt er leven geblazen in deze spraakmakende fictieve personages. De kiem van dit alles ligt in een appartement in de Westbourne Grove in Essex waar de Blur-frontman en de striptekenaar, bekend van de strip Tank Girl, beide in 1998 woonachtig zijn. Het idee voor een virtuele band ontstaat dankzij muziekzender MTV. “Te lang naar MTV kijken is vergelijkbaar met de hel; er zit geen substantie in,” legt Hewlett uit. “Zo kwamen we op het idee van een getekende band, als een soort van commentaar daarop.”

In hoeverre die logica is te volgen, is niet relevant. Dat dit idee is gepromoveerd tot een door critici geprezen wereldwijde hitmachine des te meer. Voor de eerste kennismaking van de wereld met de Gorillaz wordt de hulp ingeroepen van Dan the Automator (producer) en Del the Funkee Homosapien (rapper). Een duo waarmee Damon Albarn al had samengewerkt tijdens de opnames van Time Keeps on Slipping van het veel geprezen titelloze album van Deltron 3030 (2000). In 2000 verschijnt het eerste echte wapenfeit van het stel: de vier tracks tellende EP Tomorrow Comes Today. Met de titeltrack, Rock the House en Latin Simone telt het album maar liefst drie tracks die later ook op het eerste album terechtkomen, waarvan er twee zelfs als single worden uitgebracht.

Clint Eastwood

Op 5 maart 2001 maakt de virtuele band zich dan eindelijk bekend aan het grote publiek. Met slechts één nummer 1-positie (in Noorwegen), een nummer 4-positie in eigen land en een beschamende plek op nummer 57 in Amerika maakt de eerste videoclip Clint Eastwood op papier zeker geen grootse indruk. Toch kan er bijna negen jaar na dato worden geconcludeerd dat het nummer nog immer prat kan gaan op een immense populariteit. Vooral onder hiphopheads, dankzij een Del the Funkee Homosapien die zich met twee waanzinnige raps van zijn allerbeste kant laat zien. Raps waarin we dus zogenaamd via de bezeten Russel Hobbs zijn overleden vriend Del aan het woord horen: “Corruption in disguise, from this fuckin' enterprise, now I'm sucking to your lies//Through Russ, though not his muscles but the percussion he provides//With me as a guide//But y'all can see me now ‘cause you don't see with your eye//You perceive with your mind//That's the inner, so I’ma stick around with Russ and be a mentor//Bust a few rhymes so motherfuckers remember where the thought is//I brought all this, so you can survive when law is lawless//Feelings, sensations that you thought were dead//No squealing, remember, (that it's all in your head).”

Na Clint Eastwood volgen nog drie singles die bijdragen aan het succes van het titelloze debuutalbum van Gorillaz. Ook EA Sports draagt een steentje bij door de remix van de hit 19-2000 te gebruiken voor het populaire computerspel FIFA Football 2002. Het album bereikt uiteindelijk de top 3 in Groot-Brittannië en verrast ook in de Verenigde Staten door de veertiende plek te bereiken. In totaal gaat de wat donkere plaat, die ondanks een overvloed aan verschillende invloeden als een samenhangend geheel klinkt, ruim zeven miljoen keer over de toonbank.

Het succes van de band wordt bevestigd als ze tijdens de BRIT Awards voor maar liefst zes awards is genomineerd, waaronder de prestigieuze awards Best British Group, Best British Album en Best British Newcomer. Damon Albarn en Jamie Hewlett gaan echter met lege handen naar huis, maar niet voordat ze hun visitekaartje hebben afgegeven: middels vier grote schermen met 3D-projectie trakteren Murdoc Niccals, 2D, Russel Hobbs en Noodle, bijgestaan door rapper Phi Life Cypher, het aanwezige publiek op een indrukwekkende show.

Een exorcisme, papier-maché en Boyzone

In de jaren die volgen borduren Damon en Jamie vrolijk voort op hun succesformule. Er verschijnt een dvd genaamd Phase One: Celebrity Take Down met onder andere vijf videoclips en een fictieve documentaire waarin een journaliste van Channel 4 wordt gevolgd in haar zoektocht naar Albarn en Hewlett, die zogenaamd in een gekkenhuis opgesloten zitten. Ook zijn er plannen om een complete film te maken. De gesprekken met filmstudio’s en -makers verlopen echter zo stroef dat er wordt besloten om die ambitie voorlopig uit te stellen.

Gelukkig leiden alle bovenstaande randzaken niet af van datgene waar het allemaal om is begonnen: Gorillaz zelf. De vier besluiten, na een mislukte internationale tour, om voor onbepaalde tijd uiteen te gaan om elkaar later weer bij hun thuisbasis, de studio Kong, te treffen. Noodle grijpt deze gelegenheid aan om op zoek te gaan naar haar verdrongen jeugd. Ze kampt namelijk al geruime tijd met vreemde nachtmerries en heeft zich gerealiseerd dat deze nachtmerries zullen aanhouden zolang ze in het ongewisse blijft omtrent haar verleden. En dus vertrekt de gitariste naar haar geboorteplaats Osaka in Japan om antwoorden te vinden. En ze heeft geluk: ze zit nietsvermoedend in een restaurant te dineren als ze wordt overrompeld door de woorden ‘ocean bacon’ die in één klap tal van herinneringen naar boven halen. De chefkok van het restaurant, Mr. Kyuzo, blijkt haar mentor te zijn geweest tijdens het geheime project waarbij de twee bewuste woorden een code-begrip vormden. Hij vertelt het meisje alles over haar jeugd: hoe ze samen met tweeëntwintig andere kinderen werd opgeleid tot een supersoldaat, of beter gezegd: een supermusicus, eentje die niet alleen kan spelen, maar ook kan moorden met instrumenten. De specialiteit van Noodle laat zich wel raden: de gitaar. Daarnaast zijn haar indertijd vele talen bijgebracht. Mr. Kyuzo vertelt ook dat hij haar naar Engeland heeft weten te smokkelen toen de overheid alle kinderen trachtte om te brengen omdat het project bleek te mislukken. Simultaan met alle herinneringen keert ook de kennis van de Engelse taal terug bij Noodle. Verrukt over dit persoonlijke succes keert ze, barstensvol inspiratie, als eerste van de Gorillaz terug naar Kong. De kleine zes maanden die ze daar in verlatenheid doorbrengt gebruikt ze om muziek en teksten te schrijven voor de nieuwe plaat Demon Days.

Ook de andere drie bandleden hebben meer en minder roerige tijden achter de rug als ze terugkeren naar Kong. Zo zijn de demon days voor Russel Hobbs juist eindelijk afgelopen na een exorcisme en een jaar lang afkicken, waarbij het gewicht van de toch al niet tengere drummer ruimschoots is verdubbeld. En excentriekeling Murdoc heeft er bij terugkomst in Kong in chronologische volgorde een mislukte televisiecarrière, een veroordeling voor het oplichten van hoeren, een medicijnenstudie én, met behulp van twee Mexicanen, een zelfbeeld van papier-maché en een doorlopende taperecorder, een ontsnapping uit de gevangenis opzitten. Tot slot heeft 2D het, zoals zijn reputatie betaamt, rustiger aan gedaan en is hij zijn vader gaan helpen met diens attractie op de kermis. Eenmaal daar ontmoet hij Boyzone-zanger Shane Lynch met wie hij een hechte vriendschap opbouwt. Het is dat Noodle hem bericht terug te komen naar Kong, anders had 2D nooit meer aan Gorillaz teruggedacht.

Demon Days

Demon Days wordt een stuk groter opgezet dan zijn voorganger. Met topproducer Danger Mouse achter de knoppen, gastartiesten als De La Soul, Roots Manuva, MF DOOM en Bootie Brown (van The Pharcyde) en nieuwe animatietechnieken voor de videoclips kan de plaat eigenlijk al niet meer stuk. De verkoop gaat dan ook vliegend van start: zowel in eigen land, als in Zwitserland, Frankrijk en Hong Kong komt het album op nummer 1 binnen. In totaal debuteert Demon Days in maar liefst veertien verschillende landen in de top 5. Ook op de grote markt van de Verenigde Staten doet de plaat het geweldig goed met een zesde positie. Voorzitter en directeur van de platenmaatschappij EMI Music in Groot-Brittannië en Ierland, Tony Wadsworth, denkt te weten waar dat succes vandaan komt: “Gorillaz belichaamt de hoogste rang van innovatie, zowel visueel als muzikaal. Het internationale commerciële succes toont aan hoe groot de waarde van creativiteit is.”

De geweldige start van Demon Days is voor een groot deel te danken aan de door de Gorillaz nog immer ongeëvenaarde single Feel Good Inc. die voordat het album zelf uitkomt over de hele wereld al een grote hit is. De verkoop van de plaat blijkt sowieso buitengewoon afhankelijk van de singles die worden uitgebracht: nadat het album in Engeland vrij rap daalt op de verkooplijsten, keert het na de release van DARE weer terug in de top 10 om daarna, als het weer is gedaald, middels de hit Dirty Harry hetzelfde kunstje te klaren.

Dat Demon Days zijn voorganger op commercieel gebied overtreft mag geen verrassing heten. Om te beginnen kan Gorillaz anno 2005 al teren op een trouwe fanschare dankzij het succes van de debuutplaat. Daarnaast, en misschien wel belangrijker, kent de tweede plaat, ondanks zijn experimentele inslag, een toegankelijker geluid. Het album overtreft zijn voorganger bovendien in veelzijdigheid. Met de al genoemde gastartiesten kent de plaat opnieuw een aanzienlijk hiphopgehalte. De rock die aanwezig is neigt dit keer meer naar pop en elementen als een door acteur Dennis Hopper voorgelezen verhaal en koorgezang van het London Community Gospel Choir sluiten naadloos op elkaar aan.

Gorillaz lijkt zich op Demon Days ook meer bewust van zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid. De fictieve geschiedenis van Noodle wordt gebruikt om het fenomeen kindsoldaat onder de aandacht te brengen (Kids with Guns en Dirty Harry) en door in het nummer O Green World de zin “O green world, don’t desert me now” bij een tweede keer aan te passen tot “O green world, don’t deserve me now” wordt op subtiele wijze kritiek geuit op ons falende rentmeesterschap. De meest duidelijke kritiek geuit op dit album komt van de track Fire Coming Out of a Monkey’s Head in de vorm van een sprookje: het ‘happyfolk’ leeft gelukkig op een berg, zonder zonde, volstrekt onschuldig, in harmonie met de geest van de berg genaamd Monkey. Dan komt het ‘strangefolk’ de berg op om kostbaarheden te delven. Het door de onschuld naïeve happyfolk laat het strangefolk zijn gang gaan. Door de opgravingen wordt de berggeest Monkey gewekt en ontploft de berg, een vulkaan dus, om de vrede en het geluk van het happyfolk voorgoed te verstoren. Aan het eind van het nummer zingt 2D een rechtstreeks verwijt naar de V.S.: “Oh little town in U.S.A., the time has come to see//There's nothing you believe you want//But where were you when it all came down on me?” Speculaties over waar hier precies op wordt gedoeld leiden veelal tot de oorlog in Irak. Damon Albarn heeft zich hier echter nooit officieel over uitgelaten, maar hij staat wel bekend als uitgesproken tegenstander van oorlogen en in het bijzonder van die in Irak en Afghanistan.

Na de release ontstaan er ambitieuze plannen om een holografische wereldtour op te zetten, waarin de bandleden levensecht op het podium verschijnen. Eerder was er al met succes met deze techniek gewerkt tijdens de al genoemde BRIT Awards, de MTV Europe Music Awards in 2005 en tijdens de Grammy Awards in 2006 samen met Madonna. De plannen sterven echter in schoonheid; het zou te duur worden en er zijn te veel onzekerheden: “Elke seconde dat er dan wordt gespeeld kunnen er miljoenen dingen misgaan,” aldus Hewlett.

Net als na hun debuut proberen Albarn en Hewlett de inkomsten die ze mislopen doordat ze niet kunnen toeren te compenseren met tamelijk overbodige releases als D-Sides en G-Sides, waarop remixen en lost tracks te horen zijn, en merchandise. Nog voordat Gorillaz de dvd Phase Two: Slowboat to Hades uitbrengt, zijn al het mobiele telefoonspel Gorillaz Entertainment System en speelpoppetjes van de bandleden op de markt verschenen. Ook komen ambities van een film maken weer tot leven. De hulp van filmproducer Harvey Weinstein is al ingeroepen en ook regisseur Terry Gilliam, bekend van onder andere Monty Python, wordt bij de plannen betrokken. Goed nieuws zo op het eerste gezicht, maar wel nieuws dat zijn tol eist, zo blijkt. Albarn geeft namelijk te kennen dat de eerste film meteen het laatste wapenfeit van de Gorillaz zal zijn: “Gorillaz is een geweldige reis geweest, die nog niet ten einde is aangezien we bezig zijn met een film (…) Maar als een band die popmuziek maakt is het afgelopen. We zullen dat niet meer doen.” Gelukkig weet Hewlett de wereld niet veel later gerust te stellen door bekend te maken dat Albarn zich zal buigen over de soundtrack-cd die bij de film hoort. De filmgeruchten blijven lange tijd in leven totdat Jamie Hewlett er in februari 2008 een eind aan maakt: “We hebben nog niet het idee de film te kunnen maken die we voor ogen hebben. Niettemin lijkt het ons nog steeds een mooi idee, maar voor dit moment zijn de plannen afgeblazen.”

Phase Three?

Angst dat de soundtrack-cd, en dus een derde studioalbum, nu automatisch ook uitblijft, is dan al niet gegrond meer. Eind 2007 heeft Damon Albarn namelijk al aangegeven bezig te zijn met zijn meest poppy album ooit. Let wel: een popalbum met diepgang. Opnieuw wordt er een blik aan spraakmakende gastartiesten opengetrokken en Gorillaz weet zelfs filmheld Bruce Willis te strikken voor hun eerste videoclip Stylo. Het lijkt erop dat Gorillaz trouw blijft aan haar tradities. Beetje bij beetje zal ons duidelijk worden gemaakt wat het viertal de afgelopen drie, vier jaar allemaal heeft beleefd. Voor nu is het vooral gissen. In Stylo is enkel te zien hoe Murdoc, 2D en Noodle worden achtervolgd. Dat Russel Hobbs de groep heeft verlaten is al bekend maar waarom of voor wie de andere drie groepsleden op de vlucht zijn niet. De toekomst zal het uitwijzen. Bijvoorbeeld door het verschijnen van de derde dvd die ons wellicht ook zal bekendmaken hoe de derde fase is genoemd. De kans is ook groot dat er weer een hoop merchandise gepaard zal gaan met het te verwachten succes van de derde plaat. De titel van het album, Plastic Beach, verwijzend naar de vervuiling van de oceaan, bewijst in ieder geval dat Damon en Jamie opnieuw niet weglopen voor hun maatschappelijke verantwoordelijkheidsgevoel. En wie weet, wie weet. Wie weet verschijnt over een x aantal jaar dan eindelijk een echte film met Bruce Willis die de show steelt als bad guy en Christian Bale als 2D, daar hij al heeft bewezen voor een rol flink te kunnen afvallen. Maar meer dan dat is het natuurlijk hopen dat Plastic Beach niet de laatste studioplaat is van deze unieke band. Want hoewel de bandleden niet bestaan, zit er in de groep Gorillaz, in tegenstelling tot in MTV, wél heel veel substantie.