Door Randall Spann, 17-2-‘11

Vorig jaar vierde Top Notch haar vijftienjarige bestaan. Wie is er dit jaar aan de beurt? Ik geloof dat Noah’s Ark deze zomer vijf kaarsjes mag uitblazen. Een verschil van tien jaar. Tien lange jaren voordat iemand dacht: “Hey, wat daar gebeurt is best succesvol, laat ik dat ook eens gaan proberen.” De wereld is bezaaid met copycats, het merendeel daarvan is ook nog eens in Nederland gevestigd, maar niemand dacht een jaar na het debuut van Top Notch als label aan een soortgelijk bedrijf. Bijna beschamend, maar vooral ontzettend jammer. Er had dit jaar een label vijftien jaar moeten worden, desnoods twaalf-en-een-half of tien jaar. Of het nou gaat om een telefoon, een tijdschrift of een hitsingle, binnen zes maanden heb je soortgelijke initiatieven van mensen die ook succes willen. Alleen in de Nederlandse hiphop niet. Waarom eigenlijk?

Is het omdat niemand commercieel wil denken? Zijn rappers bang om voor geldwolven te worden uitgemaakt of is er echt niemand met genoeg zakelijk instinct die in het genre is geïnteresseerd en die van deze ‘scene’ een industrie wil maken? Het lijkt me sterk, maar op welke manier je het ook benadert, alles spreekt in het nadeel van hiphop. In het land van de Nederlandse hiphoplabels is Kees inderdaad de koning. Bijna een alleenheerser. Waarvoor niets dan lof. Hij heeft iets opgebouwd waar velen geheel terecht vol ontzag naar kijken. Maar wat Kees heeft gedaan is niet per se rocket science, er zullen meer mensen zijn die het kunnen. Maar waar blijven ze?

Ik denk dat het een gebrek aan durf is. Mensen durven niet zakelijk te zijn zodra het om hiphop gaat. Daar wil iedereen graag dat iets uit liefde gebeurt. Maar liefde gaat door de maag. De maag moet worden gevoed met voedsel. Dat koop je bij de supermarkt. En daar kan je helaas niet afrekenen in liefde. Tenminste, ik hoorde nog nooit een kassière zeggen “dat is dan vier lobi vijftig”. Oftewel, ergens in deze cyclus gaat er iets mis. Maar waarom wil niemand dat erkennen? Waar zijn alle pluggers, managers, advocaten en promoters? Waarom wil iedereen hier zo graag zelf de microfoon vasthouden? Hiphop in Nederland is qua industrie nog infantiel. Iedere week een mp3’tje naar Puna sturen en een clip met driehonderdduizend views is hier voor velen de indicatie van een succesvolle carrière, maar het is eigenlijk slechts een teken dat je actief met je hobby bezig bent.

De grap is dat een professioneel label opzetten dus vooral faalt dankzij de mindstate van veel rappers in Nederland. Waar Amerikanen allang doorhebben dat ze onderdeel zijn van de muziekindustrie - met de nadruk op ‘industrie’ - willen Nederlanders vooral ‘echt’ zijn, de hele dag blowen en Twitteren. En ondertussen kijken ze met uitgestoken nek naar die Amerikanen die praten over vrouwen, velgen en voertuigen. En er wél geld mee verdienen. In Nederland lijkt er maar één laag binnen hiphop te bestaan: die van de artiesten. Producers mogen de afgelopen twee jaar inderdaad op iets meer aandacht rekenen, maar de rapper is hier de alfa en de omega. Maar met alleen een buslading aan rijmende pubers kom je er niet. En er zijn vast en zeker genoeg mensen die het wel snappen en binnen hiphop veel positieve ontwikkelingen willen voortstuwen. Maar het is teveel een wereld waar iedereen rapper wil zijn en daarnaast misschien wat andere functies vervult. Het ‘meerdere petten dragen’-idee.

Een beetje een ongelukkig voorbeeld hiervan is Jiggy Djé. Hij begon Noah’s Ark eigenlijk puur om zijn eigen album uit te brengen en heeft er gaandeweg echt een compleet bedrijf omheen weten te bouwen. Een heel mooi initiatief en tegenwoordig een label dat qua naam echt staat. Helaas is de baas van het label wel de beste rapper van het label. Een soort Jay-Z-effect. Dat kan natuurlijk, maar het is voor de status van je label als bedrijf lastig om zo naar buiten toe zakelijk te opereren. Als Noah’s Ark een showcase geeft, dan wordt verwacht dat de directeur van het bedrijf ook even het podium op komt. Alsof de voorzitter van PSV tijdens Champions League-wedstrijden even een balletje komt meetikken, omdat hij de baas is. De vergelijking is krom, maar de daadwerkelijke situatie ook.

Net als het hele leger aan artiesten dat zich bij gebrek aan sturing maar heeft gestort op het claimen van het nieuwe modewoord “movement”. Of ze nou achteruit bewegen of daadwerkelijk een beetje in de goede richting, ze zijn in beweging, dus voor hun eigen gemoedsrust is er nu een passend sluitstuk op de vraag of ze überhaupt aan carrièreplanning doen. Maar kleine kans dat iets als BijlmerStyle, Team Vieze of Nebulon landelijke bekendheid gaat krijgen zonder de steun van een grotere partij.

Een ander pijnlijk voorbeeld is ZwareJongenZ. Aiky is een slimme zakenman, die weet hoe hij geld moet verdienen en een naam voor zijn label moet maken. Maar hij weet niet hoe je moet rappen. En niemand in zijn directe omgeving durft hem dat te zeggen. En dan mogen we hem wel liefkozend ‘de Birdman van de Nederlandse hiphop’ noemen, feit blijft dat hij zich beter volledig kan richten op het structuren van zijn bedrijf en het begeleiden van de artiesten op zijn label. En dus niet iedere kans om achter die microfoon te duiken moet aangrijpen. Laat je artiesten de spotlight pakken en werk in de luwte verder aan het label; daar heb je uiteindelijk veel meer aan. Kijk wederom naar Kees, iemand die ik nog nooit heb horen rappen.

En zo hoort je manager niet je backup-rapper te zijn en is je advocaat ook niet je roadie. Nederland mag dan naar eigen zeggen wel vol zitten met muzikaal talent, zakelijk laat de hiphopscene het behoorlijk afweten. En alleen door van de ‘scene’ een ‘industrie’ te maken, kan er worden gebouwd aan een toekomst met een realistisch verdienmodel. Mensen willen liever Kempi dan Kees zijn, maar Kees is wel degene die ervoor zorgt dat Kempi zijn huur kan betalen. Iedereen wil op dat podium staan, maar daarvoor is niet genoeg ruimte; met hoeveel mensen wil je de spotlight gaan delen? En dus is alle hoop in Nederland op twee labels gevestigd. Waarvan er eentje dit jaar zijn vijfde verjaardag viert. Hopelijk kan Jiggy deze zomer kaarsjes uitblazen en tegelijkertijd zeggen dat er een deal is gesloten met Sony of Warner. Dat zou niet alleen goed zijn voor hem, maar voor de hele Nederlandse hiphopindustrie. Met de nadruk op industrie.