Door Timo Koren, 29-9-‘11

In het RTL 5-programma Holland in da Hood gaan acht ‘polderrappers’ naar South Central Los Angeles om te kijken of zij in de hood kunnen overleven. Ze moeten allerlei opdrachten doen met betrekking tot hiphop. De acht jongens kunnen geen van allen rappen en hebben dit gebrek nauwelijks door. Nergens wordt de kijker op dit gebrek gewezen, de acht worden neergezet als representatief voor de Nederlandse hiphopscene. Het programma bevestigt bovendien bestaande stereotypes over hiphop en vergroot deze uit. Kortom, Holland in da Hood maakt hiphop belachelijk. De vraag die overblijft is: waarom is dat erg?

Allereerst is het goed om te kijken op welke manieren Holland in da Hood achtereenvolgens de hiphopcultuur in het algemeen, de Nederlandse hiphop en de rappers die aan het programma meedoen belachelijk maakt. Dat eerste gebeurt door de clichévoorstelling van hiphop en in specifiekere zin gangsterrap. Verschillende aspecten van hiphop zijn in de eerste drie afleveringen al voorbijgekomen: freestylen, battlen, clips en randzaken als lowriders en vrouwen. Als het allemaal maar leuk is: de maatschappijkritische of intellectuele kant van hiphop wordt niet belicht. Het vormen van een eigen, unieke stijl en identiteit als rapper speelt in het programma geen rol. Over de hood wordt een eenzijdig beeld geschetst, namelijk van een plek die niets meer is dan mogelijk gevaarlijk. De culturele waarden of maatschappelijke context komen nauwelijks aan bod, ondanks de keuze voor de wijk South Central in Los Angeles als opnamelocatie.

Ten tweede wordt er een verkeerd beeld geschetst van de Nederlandse hiphopcultuur. In het programma krijg je het idee dat de vaderlandse scene bestaat uit rappers die klakkeloos hun Amerikaanse voorbeelden kopiëren. Dat staat haaks op de feitelijke ontwikkelingen. Nederlandse rappers gebruiken hiphop nog wel als stijlvorm, maar voegen daar steeds meer eigen, authentieke onderwerpen aan toe. Wat je de rappers in Holland in da Hood ziet doen valt het best te scharen onder een extreme vorm van het fenomeen karaoke-Amerikanisme, een term van mediawetenschapper Jaap Kooijman die laat zien hoe Nederlandse artiesten zich waarden uit de Amerikaanse popcultuur toe-eigenen en in nationale context gebruiken. Doordat de rappers uit Holland in da Hood zo expliciet hiphopkleding dragen en sommigen zelfs aangeven dat South Central voelt als thuiskomen, doen ze zichzelf voor als een ‘Amerikaan die ze nooit zijn geweest’.

Als laatste worden de rappers zelf belachelijk gemaakt. Kandidaten voor het programma werden geworven met vragen als ‘Ben jij mr. hiphop van Nederland?’ en ‘Adem jij de hiphoplifestyle?’. Dat roept al enig wantrouwen op, maar door de casting en met name door de montage blijkt hoe serieus de polderrappers door de kijker moeten worden genomen. Versprekingen worden bijvoorbeeld consequent in de introductiefilmpjes gelaten. Zelf hebben de deelnemers waarschijnlijk niet door dat het programma vooral een lachwekkend effect teweeg wil brengen. Arie Boomsma vroeg de groep jongens in De Wereld Draait Door terecht of ze niet het gevoel hadden dat ze als ‘poppen’ werden gebruikt. Daarop werd ontkennend geantwoord.

Waarom is het erg dat hiphop in het programma als een ronduit domme cultuur wordt neergezet? Vrijwel niemand zal MC Biggah of G-Low serieus nemen en elke hiphopliefhebber weet dat er in werkelijkheid genoeg talent in Nederland rondloopt. Bovendien is hiphop in de afgelopen twintig jaar uitgegroeid tot een populaire, invloedrijke cultuur en kan het tegen een stootje. Toch moeten we de rol van een programma als Holland in da Hood niet onderschatten. Televisie in het algemeen blijft een belangrijke rol spelen in de beeldvorming rondom bepaalde onderwerpen. De manier waarop onderwerpen worden geframed bepaalt de manier waarop wij erover nadenken. Kanye West is daar een goed voorbeeld van. In het nieuws wordt hij de ene keer neergezet als muzikaal genie (bijvoorbeeld na het uitkomen van My Beautiful Dark Twisted Fantasy) en de andere keer als arrogante egotripper (na het Taylor Swift-incident).

Omdat Holland in da Hood naast Ali B op Volle Toeren het enige programma op de reguliere televisiezenders is dat hiphop als hoofdonderwerp heeft, speelt het een belangrijke rol in de beeldvorming rondom de cultuur en het muziekgenre. Clichés en vooroordelen over hiphop (geld, geweld, vrouwen, auto’s, domheid) zijn minder hardnekkig dan tien jaar geleden, maar zijn nog niet uit de wereld verdwenen. Dat bleek bijvoorbeeld toen Matthijs van Nieuwkerk zich in De Wereld Draait Door verbaasde om het feit dat er op de cover van het nieuwste Kanye West-album ‘geen mooie vrouwen in badpakjes’ stonden.

Een programma als Ali B op Volle Toeren probeert deze vooroordelen omver te gooien, door de openheid van de hiphopcultuur te laten zien. Holland in da Hood kiest een totaal andere weg en versterkt deze vooroordelen. Dat zit hem niet zozeer in het volgen van de polderrappers zelf (het is duidelijk dat zij er weinig van kunnen), maar eerder in het eenzijdige beeld dat van de hood wordt geschetst. Het is niet meer dan een louter vijandige omgeving waar het alleen draait om materiële goederen. De sociale, culturele en economische factoren die het ontstaan van dergelijke buurten (en daarmee muziekgenres) mogelijk maken worden achterwege laten. Het getuigt behalve van weinig respect van de programmamakers voor de hiphopcultuur ook van weinig kennis. De deelnemers adoreren deze wereld bovendien zonder er bij na te denken.

Juist doordat bepaalde essentiële aspecten van hiphop niet worden belicht, schetst het programma een werkelijkheid die niet bestaat. Representaties van culturele fenomenen zijn altijd problematisch, maar in Holland in da Hood wordt de indruk gewekt dat de gerepresenteerde cultuur, en haar maatschappelijke context, totaal niet serieus wordt genomen. Het programma legt de tragische kant van hiphop bloot, op een manier zoals je dat bij elk muziekgenre zou kunnen doen. Over het hele muzikale spectrum zijn mensen met ambitie en zonder talent te vinden: sla er de voorrondes van Idols maar op na. Het verschil is alleen dat in het geval van Holland in da Hood de talentlozen een grote rol spelen in de beeldvorming van het hiphopgenre. Een tegenwicht is er nauwelijks; onder de talentvolle rappers die in de serie langskomen vallen wellicht de ‘coaches’ van de groep Those Chosen. In de Amerikaanse hiphopscene spelen zij echter nauwelijks een rol van betekenis, op YouTube heeft hun meest bekeken video ruim 9000 hits. Dat is minder dan de best bekeken video van de Spaarndammerbuurtkliek.

Een televisieprogramma heeft het recht om een bepaalde mening uit te dragen, ook als deze impliciet is. Waar je jezelf als maker echter wel van bewust moet zijn is de macht die een serie kan hebben op de beeldvorming rond bepaalde onderwerpen. Door zo eenzijdig en onwetend met het genre hiphop om te gaan voedt een programma als Holland in da Hood het blijven bestaan van vooroordelen. Het zijn precies die ideeën die ervoor zorgen dat er nog steeds een kloof bestaat tussen hiphop en de mainstreammedia. En net als je denkt dat die kloof wordt geslecht, wordt er een programma gelanceerd dat alle mogelijke clichés boven water haalt en bevestigt.