Door Peter-Jan Marichael, 4-3-‘09

Het befaamde Rock the Bells-festival baarde in 2008 veel opzien door de fantastische line-up. Maar wat vooral bijzonder was, was de reünie van The Pharcyde. Na vele jaren waren Slimkid Tre, Fatlip, Bootie Brown en Imani nog eens samen op een podium te zien. Nu is het voor de hiphopliefhebbers enkel nog hopen op een nieuw Pharcyde-album met originele bezetting. Misschien kan de groep uit L.A. de hiphopwereld anno 2009 nog eens verrassen zoals ze dat in ’92 deed met het revolutionaire Bizarre Ride II the Pharcyde. Hiphopleeft onderzocht wat de gevolgen en implicaties voor de hiphop uit de Westkust waren van de verschijning van The Pharcyde op het toneel en vertelt hoe hun bizarre rit door de hiphopwereld niet over een egaal en hindernisvrij parcours werd gereden.

Als we de toestand van de hiphopmuziek in de Verenigde Staten eind jaren 80 eens onder de loep nemen, zien we dat er aan de Oostkust heel wat nieuwe trends ontspruiten; bijvoorbeeld de revolutionaire, maatschappijkritische en opruiende stijl van Public Enemy en Boogie Down Productions. We zien dat dit nieuwe geluid en daarbij horende attitude vrijwel onmiddellijk wordt opgepikt aan de Westkust en in een nieuw jasje wordt gegoten door N.W.A.: nog confronterender en gewelddadiger. Los Angeles als hoofdstad van het bendeleven bleek een perfecte voedingsbodem te zijn voor dergelijke gewelddadige teksten en de gangsterrap zou in de gedaante van talrijke adepten in Californië floreren. Ondertussen stak een nieuwe stroming haar neus aan het venster in New York: de Native Tongues. Dit collectief had een herkenbaar geluid dat bestond uit creatieve, jazzy en opgewekte producties met positieve en ongedwongen teksten. Het zou iets langer duren vooraleer er in het westen een volwaardig equivalent zou opstaan. Ironisch genoeg was de neef van één van de iconen van de gangsterrap (Ice Cube), Del the Funkee Homosapien, één van de eersten die wat luchthartigere en soms humoristische thema’s in de geest van de teksten van de Native Tongues durfde aan te snijden. De heren van Freestyle Fellowship leken gezien hun erg jazzy beats en flows dan weer geïnspireerd door het geluid van de Native Tongues. Maar de meeste deuren voor een creatieve en later enorm vruchtbaar gebleken alternatieve hiphopscène in het westen werden geopend door het debuutalbum van een charmant kwartet uit South Central: The Pharcyde.

Instappen voor een bizarre rit

Imani, Bootie Brown en Slimkid Tre begonnen hun carrière als (b-boy)dansers in een groep, genaamd Two For Two (‘242’), waarmee ze in meerdere clipjes en tv-shows te zien waren. Ze trachtten hun hart en ziel in het dansen te leggen, wat stilaan aanleiding gaf tot een ontluikend verlangen om muziek te gaan maken. Het trio werd in die periode onderwezen en geadviseerd door leraar Reggie Andrews in de South Central Unit, een naschoolse sessie over podiumkunsten in het appartement van Andrews zelf. Daar leerden ze (later groepslid) Fatlip kennen, net als producer J-Swift. Blijkbaar klikte het tussen deze vijf jonge talentvolle kerels en zaten ze muzikaal en ideologisch op eenzelfde golflengte, want onder de naam “The Pharcyde” (een variant op “the far side”, wat - naar eigen zeggen - zowel inhoudelijk als vormelijk door de onorthodoxe schrijfwijze grenzen noch beperkingen stelt) begon het jonge vijftal een demo op te nemen. In ’91 maakte de piepjonge groep haar officiële debuut op Heavy Rhyme Experience, Vol. 1 van de funkgroep The Brand New Heavies met het nummer Soulflower. Ondertussen kende hun demo uitermate veel bijval en werd hun sound geprezen en bestempeld als veelbelovend, fris en vernieuwend. Verschillende platenmaatschappijen mengden zich dan ook in de strijd om de debuutplaat van The Pharcyde uit te brengen. Delicious Vinyl trok aan het langste eind en in ’92 werd Bizarre Ride II the Pharcyde op het grote publiek losgelaten.

Deze release was op verschillende vlakken opzienbarend en opvallend binnen het hiphopspectrum van de Westkust. Los Angeles was de stad van de gangsterrap met iconen als Ice-T, Ice Cube, Eazy-E en MC Eiht. De crew van Ice-T, Rhyme Syndicate, kende ook wel acts die zich niet volledig inschreven in de gangbare gewelddadige toon en in Oakland had je Digital Underground die het allemaal wat minder zwaarwichtig zag. Ook een witte raaf als Def Jef (die weliswaar oorspronkelijk afkomstig was van de Oostkust) liet het bendeleven en het geweld links liggen. Maar grosso modo prevaleerde wapengekletter, stoere taal en machogedrag. Vanaf ’91 nam het geweld in L.A. zelfs alsmaar toe en dreigde de precaire situatie te ontsporen na de gewelddadige arrestatie van de zwarte Rodney King en de daaropvolgende vrijspraak van de agenten die uit racisme de Afro-Amerikaan zo hardhandig zouden hebben aangepakt. ’92 was het jaar van de grote rassenrellen in de nasleep van dat proces en op hiphopgebied ook het jaar van het ontluiken van de G-Funk, de hedonistische gangsterrapvariant met melige funksamples van superproducer Dr. Dre.

Op toerental

In een dergelijk muzikaal landschap annex collectieve mentaliteit kwam The Pharcyde - alsof haar neus bloedde - aandraven met haar eerste single Ya Mama, een swingend jazzy deuntje waarop de vier MC’s kinderlijk grappen over imaginaire moeders. Bizarre Ride II the Pharcyde staat bol van flauwe moppen en gênante lotgevallen die met zo’n aandoenlijke energie en enthousiasme worden overgebracht dat het onmogelijk is niet gecharmeerd te raken van deze kwajongens. Ze worden verliefd op een lerares (Passin Me By), heffen een larmoyant klaaglied aan ten gevolge van tegenspoed op liefdesvlak (Otha Fish), masturberen op het toilet na een wilde passionele nacht (On the DL) en zo veel meer: bij het luisteren naar dit album kruipt de geur van krijt en schoolbanken terstond weer in de neusvleugels. Niet onlogisch dus dat The Pharcyde vaak schatplichtig wordt geacht aan de jeugdige Daisy Age-filosofie van hun latere tourgezel uit New York, De La Soul.

Niet enkel inhoudelijk was The Pharcyde revolutionair te noemen, ook muzikaal werden door de producties van J-Swift (boven) grenzen in het westen verlegd. Hiphop uit het westen was totdat The Pharcyde en - vergezeld met veel minder bombarie - Freestyle Fellowship begin jaren 90 van zich lieten horen eerst door electro geïnspireerd en later nagenoeg per definitie gebaseerd op funk. De funksound zou later tijdens de hoogconjunctuur van de G-funk als het ware een karakteristiek worden van de hiphop aan de zonnige Westkust. J-Swift had echter goed zijn oor te luisteren gelegd bij de productionele revolutie in New York die de jazz-samples had ontdekt en bij uitbreiding uit elk muzikaal vaatje begon te tappen. Bizarre Ride II the Pharcyde klinkt dan ook naar traditionele westerse maatstaven erg on-Westcoast' met een muzikale cocktail van swingende, funky en jazzy pianotonen aangevuld met sfeervolle blazers, xylofonen en fluitjes.
Het sterke punt van The Pharcyde (en tevens de reden waarom ze in hun sullige voorkomen geaccepteerd werden en worden in het hiphopwereldje waar profilering en imago sleutelbegrippen zijn) is dat ze, ondanks hun innovativiteit, als echte b-boys toch verankerd zitten in de aard der traditie. En net die spanning geeft hun alom geprezen debuutalbum zo’n tijdloos karakter. De op het eerste zicht banale bagatellen waarover ze vertellen krijgen iets universeels. Hun speelse omgang met het persifleren van traditie werkt in twee richtingen: enerzijds spotten ze met een gevestigde waarde en anderzijds onderstrepen en erkennen ze daardoor die gevestigde waarde. Voorbeelden zijn de Chuck D-imitatie aan het begin van hun puberale vertelling over illegaal autorijden in Officer of het parodiërende I’m That Type of Nigga.

Dit alles zorgt ervoor dat Bizarre Ride II the Pharcyde enorm belangrijk was in de evolutie van Westcoast-hiphop en is uitgegroeid tot een échte (cult-)klassieker. Want in het zog van The Pharcyde verrezen groepen als The Hieroglyphics met onder meer Souls of Mischief, Casual en de meer ervaren Del tha Funkee Homosapien die vanaf ’92/’93 ook resoluut kozen voor een gelijkaardig jazzy geluid, en andere undergroundacts zoals Blackalicious, Dilated Peoples, Jurassic 5 en anderen, die allemaal reeds lang vooraleer ze voor het eerst een album zouden uitbrengen in de hiphopscène van Californië actief waren.
Bizarre Ride II the Pharcyde oogstte dus succes, maar dat betekende niet dat de groepsleden financieel met volle teugen konden profiteren van de goede kritieken en niet onaardige verkoopcijfers. Er ontstond derhalve wat wrevel met hun label Delicious Vinyl. Bovendien waren er reeds aan het einde van de opnames van de debuutplaat ernstige problemen opgedoken met producer J-Swift. Die was crack (een erg verslavende variant van cocaïne) gaan gebruiken, wat niet in goede aarde viel bij de andere groepsleden, met als gevolg dat J-Swift definitief de groep verliet. Vervolgens vertrok The Pharcyde op een grote tournee met gelijkgestemden De La Soul en A Tribe Called Quest, alwaar de nog wat naïeve MC’s uit L.A. naar eigen zeggen kennismaakten met de negatieve bezoedelde kant van het showbusinessleven. Als men deze tegenslagen en ontgoochelingen in acht neemt, dan is het niet verbazingwekkend dat de opvolger uit ’95, LabCabinCalifornia, volwassener, minder excentriek, rustiger en iets donkerder klinkt dan zijn clowneske voorganger uit ’92.

Eens volwassen mindert men vaart

Na haar eerste album verhuisde The Pharcyde naar een nieuwe studio, genaamd LabCabin, alwaar de vier MC’s een tweede album zouden opnemen. Maar wie moest dit keer de producties voor zijn rekening nemen nu J-Swift er niet meer was? Blijkbaar was het lot de sympathieke groep uit L.A. op productioneel gezien erg welgevallig, want opnieuw wou het toeval dat ze in contact kwam met een volslagen onbekende beatsmith die uitpuilde van het talent. Na hun vorige goudhaantje, J-Swift, wist The Pharcyde dit keer Jay Dee (later bekend als J Dilla) te strikken. Verschillende toevalligheden zorgden ervoor dat deze opkomende producer uit Detroit een hand zou hebben in bijna de helft van de nummers van het viertal uit L.A. De bekende keyboardspeler Amp Fiddler introduceerde Jay Dee begin ’95 aan de al gerenommeerde rapper Q-Tip, die voor hem een veelbelovende toekomst in het verschiet zag. The Pharcyde was na het succes van haar debuutplaat op tournee geweest met Q-Tip en zat, hoewel de groepsleden het produceren zelf ook aardig onder de knie kregen, zonder rasproducer. Q-Tip liet zijn protégé uit Detroit zijn vrienden uit L.A. uit de nood helpen. Jay Dee bracht deze opdracht glansrijk tot een goed einde en trakteerde het hongerige hiphoppubliek, dat hoge verwachtingen had bij het tweede album van The Pharcyde, op schitterende producties zoals de singles Runnin' en Drop. Een nieuwe ster aan het hiphopfirmament was geboren met de naam Jay Dee en Q-Tip nam hem op in zijn productieteam, The Ummah, dat naast Q-Tip zelf ook nog bestond uit Ali Shaheed Muhammad.

De verandering qua sound is duidelijk merkbaar op LabCabinCalifornia. Doordringende bassen, repetitieve synthesizerriffs en allerlei vage, bijna spacy geluiden creëren een psychedelische atmosfeer. Het tempo ligt heel wat lager dan de sneltrein die Bizarre Ride II the Pharcyde was en de skits zijn eveneens verdwenen zodat een monolithisch geheel overblijft dat duidelijk vraagt om een onthaastende luisterervaring. Maar niet enkel Jay Dee is verantwoordelijk voor deze stijlbreuk. Zowel Bootie Brown, Slimkid Tre als Fatlip levert één of meerdere producties af.

Geïnspireerd door hun eigen menselijke en artistieke groei samen met veel marihuana en paddestoelen slaan ze dus bewust een nieuwe weg in. Op tekstueel en thematisch gebied komen ze eveneens heel wat rustiger en volwassener over. Op hun vorige album stelden de mannen zich ook al kwetsbaar op, maar dat werd toen gecamoufleerd door het gekscherende geweld door de nummers heen. Op LabCabinCalifornia staat de gekheid op een lager pitje, waardoor de introspectie veel meer opvalt en de overhand krijgt. Ze leggen hun ziel meer bloot, waardoor hun teksten naakter en ook oprechter klinken. Dat ze hun ziel blootleggen geven ze trouwens zelf al aan tijdens het refrein van Devil Music: “Cause everytime I step to the microphone//I put my soul on two-inch reels, that I don’t even own.” Er worden evenwel nog steeds typische Pharcyde-onderwerpen aangesneden zoals tegenslagen op liefdesvlak, en karakteriseringen van zichzelf als een loser komen ook nog steeds voor. Maar er sluipt toch meer wrangheid binnen: collega-MC’s worden van imitatie beticht, de muziekindustrie moet het ontgelden en er wordt vaker geklaagd over de toestand van de mens en de wereld. Maar dit alles nog steeds op opbeurende, funky muziek en met een zangerige en hongerige flow. LabCabinCalifornia wordt evenwel iets minder positief onthaald, waarschijnlijk omdat de plaat wat meer tijd nodig heeft om door te dringen en ten volle geapprecieerd te worden.

Sputterende motor

Het lijkt wel dat er na het uitbrengen van elk album wrevel ontstaat in het Pharcyde-kamp. Dit keer was het Fatlip die voor onrust zorgde. Het gerucht dat het niet goed boterde tussen - de misschien wel meest getalenteerde figuren uit de groep - Fatlip en Slimkid Tre deed al langer de ronde. Maar bovendien weigerde Fatlip steeds vaker mee op te treden tijdens shows om vervolgens alleen in de studio te kunnen zitten voor solowerk. Daarnaast kregen de groepsleden lucht van Fatlips cocaïnegebruik, waardoor hij - naar verluidt vooral door toedoen van Slimkid Tre - de groep verliet. De drie oorspronkelijke jeugdvrienden bleven over, maar een echt productieve periode leverde dat niet op. Het zou tot 2000 duren vooraleer ze nog eens met een album en EP op de proppen kwamen, respectievelijk Plain Rap en Testing Waters. Na een hiaat van vijf jaar met een ingrijpend veranderd hiphoplandschap als logisch gevolg was Plain Rap uiteraard niet het meest geanticipeerde album dat jaar. Er valt op hun derde studioalbum vooral tekstueel weinig nieuws te beleven, al blijft het een goed in het gehoor liggend album, maar dat is naar Pharcyde-normen gewoonweg te weinig. Het gebrek aan vanoudse creativiteit en innovatieve gedrevenheid is mogelijk te wijten aan de onderlinge spanningen die maar bleven aanslepen. Terwijl Imani en Bootie Brown meer naar elkaar toegroeiden, begon Tre namelijk steeds minder tijd met zijn oude jeugdvrienden door te brengen, zowel in de studio als daarbuiten. Uiteindelijk leidde dit tot een nieuwe breuk, die vlak voor de release van Plain Rap plaatsvond. Bootie Brown en Imani brachten onder de naam The Pharcyde nog een vierde studioalbum uit in 2004, Humboldt Beginnings, met twee nieuwe groepsleden Spaceboyboogie X en Greg Smooche. Maar hun relevantie zijn ze helaas al langer kwijt. Toch kwam The Pharcyde in 2008 nog eens in het nieuws - en dit keer positief - , want de vier groepsleden kunnen klaarblijkelijk weer met elkaar opschieten en hebben samen een comeback gemaakt op verschillende podia, zowel in de V.S. als in Europa (het Rock the Bells-festival).

Finish in zicht?

“Eind goed, al goed” zou een passend slotwoord kunnen zijn en wie weet verrast het herenigde viertal ons nog weleens met een album met de authentieke line-up op basis van de aloude succesformule. Want The Pharcyde was in de begindagen werkelijk een unieke frisse wind door het hiphopgebeuren. Op die manier heeft The Pharcyde de aanblik van de hiphop aan de Westkust radicaal veranderd en was de groep een trendsetter. Waarschijnlijk zonder het in hun jeugdig elan te beseffen hebben de leden immers in het westen de kiem gelegd voor een grootschalige voornamelijk ondergrondse beweging met vele kwaliteitsvolle vertakkingen. Daarenboven heeft The Pharcyde de carrière van wijlen J Dilla gelanceerd, wat haar palmares nog meer glans bezorgt. De Westcoast mag zich gelukkig prijzen dat er begin jaren 90 groepen als The Pharcyde zijn opgestaan, of er klonken uit muziekinstallaties rond San Francisco en Los Angeles nu nog steeds enkel pistoolschoten afgewisseld met in luie funk gedrenkte N.W.A.-adepten.