Door Timo Koren, 27-7-‘11

Toen de opnames voor Erykah Badu’s debuutalbum Baduizm (1997) waren afgerond, zei ?uestlove, drummer van The Roots en producer van een aantal tracks, tegen haar: “Wil je eigenlijk wel albums verkopen?” Hij verklaarde zichzelf later in een interview: “Ik dacht dat de markt er nog niet klaar voor was. Het was te artistiek. Ik vond het briljant, maar kon mij niet voorstellen dat het zou aanslaan.” Badu was onaangetast door de kritiek: “Wacht maar. Je zult het zien.” Ze kreeg gelijk: Baduizm won twee Grammy’s, stond op nummer twee in de Amerikaanse hitlijsten en behaalde in twee maanden de platinum status. Na afloop van Erykah Badu’s succesvolle concerten in Paradiso (op 26 en 27 juli) gaat Hiphopleeft terug naar het album dat haar beroemd maakte.

Strikt genomen is Erykah Badu wellicht geen hiphopartieste, maar ze is ontegenzeggelijk onderdeel van de Amerikaanse hiphopscene. Ze werkte met de crème de la crème van de Amerikaanse hiphopproducers: onder anderen J Dilla, 9th Wonder, Madlib en ?uestlove. Badu zingt over hiphopgeoriënteerde beats, op het grensvlak van hiphop, soul en funk. Zelf zei Badu in 1997 tegenover Texas Monthly: “Hiphop is de basis van mijn muziek.” Ze kwam eind jaren negentig op, net na artiesten als D’Angelo, Maxwell en Lauryn Hill, die allemaal glorieerden met een nieuw soort r&b: klassieke soul in een modern, licht experimenteel jasje, met teksten die emotioneel en sociaal relevant zijn. Zelf voelt ze zich eerder verwant aan artiesten als The Jungle Brothers en A Tribe Called Quest. “Ik zing over dezelfde onderwerpen als rappers. Rap is something you do - hiphop is something you live.”

Erykah Badu wordt geboren in 1971 als Erica Abi Wright en groeit op in Dallas (Texas). Ze studeert theater aan de Grambling State University in Louisiana, maar maakt haar studie nooit af. Ze heeft allerlei baantjes om haarzelf in leven te houden: ze geeft onder andere danslessen en werkt als serveerster in een koffiesalon. Samen met haar neef Robert Bradford vormt ze het duo Erykah Free, dat in Dallas onder meer voorprogramma’s verzorgt voor A Tribe Called Quest en Arrested Development. Samen nemen ze ook een demotape op, die volgens Erykah erg als haar debuutalbum klinkt. Ze wordt naar aanleiding van de demo ontdekt door de toenmalige manager van D’Angelo, Kedar Massenburg, die bezig was een eigen label op te zetten. Hij tekent Badu in 1995.

Rond deze tijd verandert ze haar achternaam in Badu, een verwijzing naar het fenomeen scat singing. Dit is vocale improvisatie afkomstig uit de jazzmuziek, wat het zingen van woorden en klanken zonder betekenis inhoudt. Later schrijft haar vader haar dat het woord ‘badu’ in het Arabisch staat voor rechtvaardigheid en waarheid. Het past in ieder geval goed bij haar houding tegenover muziek en het leven in het algemeen. Hoewel ze heeft aangegeven dat ze al van jongs af aan onderdeel van de muziekindustrie wilt zijn, waakt ze ervoor een ster te worden die de controle over zichzelf verliest. Balans, op een spirituele manier, is van grote waarde. Hiervoor gebruikt ze allerlei elementen uit onder meer de Afrikaanse cultuur. Zo treedt Badu in haar beginjaren steevast op met een doek over haar haren en steekt ze kaarsen aan op het podium. Deze vorm van spiritualiteit doopt ze “baduizm”, waar het album naar is vernoemd.

Haar labelbaas Kedar Massenburg geeft haar een productiebudget voor het opnemen van haar eerste album en, overtuigd van haar talent, wilt hij Erykah Badu vol in de aandacht plaatsen. Het duo Erykah Free waarin zij voorheen heeft opgetreden hield op te bestaan, hoewel Robert Bradford muzikaal bijdraagt aan Baduizm. Na het aanvankelijke opnameproces voelt het album voor Badu echter nog incompleet. Ze besluit haar label om extra budget te vragen en roept de hulp in van The Roots, dat tot dan toe drie albums heeft uitgebracht. ?uestlove en James Poyser werken mee aan de tracks Otherside of the Game, Afro en Sometimes… Het moet op dit moment zijn geweest dat ?uestlove aan Badu vroeg: “Wil je eigenlijk wel albums verkopen?”

Dat Baduizm een enorm succes wordt is deels te danken aan de kwaliteit ervan. Ze koppelt minimale beats aan makkelijk in het gehoor liggende refreinen, en verwijst vanwege haar stem en onderwerpkeuze naar klassieke soul, maar blijft modern klinken. Haar teksten klinken volwassen, haar levensvisie is duidelijk: ze streeft naar balans, eert haar familie en heeft zelfrespect hoog in het vaandel staan. Ze zegt in een interview met het tijdschrift Ebony, anderhalf jaar na het uitkomen van Baduizm: “Laat niemand in je dromen infiltreren.” Badu oogst voornamelijk positieve recensies. Hiphop- en r&b-tijdschrift Vibe schrijft: “Baduizm laat een progressie in zowel geluid als creativiteit zien.” De Los Angeles Times schrijft: “Badu combineert supper-club sophistication met een artistieke visie die net zo uniek en onafhankelijk is als die van The Artist toen hij nog bekend was als Prince.”

Het is echter ook de marketingcampagne die haar platenbaas Kedar Massenburg opzet die ervoor zorgt dat Erykah Badu na haar debuutalbum een ster is. Om zijn artiest zo goed mogelijk in de markt te zetten laat Massenburg - voordat Badu’s debuutalbum uit is - tijdens de Soul Train Music Awards ongeveer tienduizend cassettes van haar eerste single On & On distribueren. Daarnaast stuurt hij 2500 vinylsingles naar radiozenders en clubs. Hij laat haar een duet opnemen met D’Angelo (Your Precious Love voor de film High School High) en regelt een serie optredens in een chique restaurant in Manhattan. Mond-op-mond-reclame doet de rest. Nog voor Badu’s eerste single verschijnt, wordt er in New Yorkse platenzaken al geregeld naar gevraagd. In de week voor het verschijnen van Baduizm wijdt muziektijdschrift Billboard een artikel aan Badu, wat voor een groot deel over de promotie voorafgaand aan het album gaat.

Behalve de succesvolle marketingcampagne van Massenburg blijkt Badu ook muziek te maken waar zowel publiek als critici op zitten te wachten. Ze kan worden gecategoriseerd in een muziekstroming die eind jaren negentig groter en populairder wordt, maar ze wordt ook gezien als een uniek talent dat vernieuwing brengt. Ze laat zien dat er een vorm van r&b bestaat waar zowel jongeren als volwassenen van kunnen houden. En hoewel Massenburg haar in een chique restaurant laat optreden, is hij van mening dat de fundering van Badu’s muziek ligt in de stedelijke, zwarte achterstandswijken. Daarmee blijkt Badu een artiest die, zeker ten tijde van haar debuutalbum, zowel elite als onderklasse weet te bereiken.

Was de observatie van ?uestlove over het geringe succes dat hij van Baduizm verwachtte een misvatting? Niet helemaal. Het minimalisme dat aan de basis ligt van het debuut van Erykah Badu is allesbehalve toegankelijk te noemen. De songstructuren liggen niet aan de oppervlakte, haar manier van zingen blijft bijzonder ingetogen, uithalen vermijdt ze en haar teksten zijn vaak cryptisch. In veel opzichten is het een album dat afwijkt van de mainstreammuziek. Badu is echter niet verbaasd dat haar muziek behalve goed verkoopt, ook aanslaat op de radio. In een interview met Billboard uit 1997 zegt ze: “Mensen willen muziek zoals die van mij horen, maar het publiek wordt te vaak door radioprogrammeurs onderschat.”

Uiteindelijk is Baduizm het album dat Erykah Badu tot één van de belangrijkste artiesten binnen de zwarte muziek maakt - een positie die ze door de jaren heen heeft geconsolideerd. Van de tijdgenoten waarmee ze in het begin van haar carrière werd geassocieerd - D’Angelo, Maxwell en Lauryn Hill - is ze de enige die nog echt in de muziekindustrie actief is. Er hangt nog altijd een mysterieuze waas van spiritualiteit om haar heen, maar de albums die ze tot nu heeft uitgebracht behoren allen tot de meest interessante muziek die er op het grensvlak van hiphop, soul en funk is gemaakt. Behalve dat de plaat bij verschijning een grote impact had, heeft het de tand des tijds goed doorstaan. Niet voor niets koos Badu ervoor om tijdens het hiphopfestival Rock the Bells juist haar debuut integraal uit te voeren. Hierdoor blijft Baduizm tot op de dag van vandaag haar meest klassieke album.